Otwarta Nauka (Open Science) staje się standardem nowoczesnej uczelni. Przełamuje bariery w dostępie do wiedzy, przyspiesza przepływ informacji oraz pozwala na realną weryfikację wyników badań.
Jak podkreśla prof. dr hab. inż. Marek Krętowski, Prorektor ds. Nauki Politechniki Białostockiej otwieranie zasobów naukowych to dla badaczy ogromna szansa na zwiększenie widoczności własnych prac oraz budowanie interdyscyplinarnych zespołów.
– Otwarta nauka to wspaniała idea, która pozwala przełamywać istniejące granice. Dzięki niej zyskujemy dostęp nie tylko do samych artykułów, ale i do zgromadzonych danych badawczych – mówi prof. dr hab. inż. Marek Krętowski, Prorektor ds. Nauki PB. – To niezwykle ważne, bo z jednej strony umożliwia nieskrępowaną weryfikację zrealizowanych prac, a z drugiej – znacząco przyspiesza badania i ułatwia codzienną pracę naukowców. Im więcej wiemy o tym, co robią inni badacze na świecie, tym łatwiej o inspirację, współpracę i nowe idee na styku różnych dziedzin. Otwartość jest silnikiem, który to wszystko napędza.
Open Science stanowi również nieodłączny element ubiegania się o dofinansowanie projektów badawczych.
– Uczelniana Baza Wiedzy pozwala nie tylko prezentować dorobek, ale również deponować dane badawcze. Dzięki temu spełniamy wymogi instytucji finansujących, takich jak Narodowe Centrum Nauki czy program ramowy Horyzont Europa, i pozostajemy w głównym nurcie światowej nauki. W tym kontekście otwartość stała się formalnym wymogiem, ale nikt nie traktuje jej opresyjnie – wręcz przeciwnie. Rozumiemy jej wagę i chcemy otwierać naukę, bo w ten sposób dokonania pracowników stają się bardziej widoczne i łatwiej z nich korzystać – dodaje Prorektor Marek Krętowski.
Uniwersytet Europejski Across – transgraniczne dzielenie się wiedzą
Dla Politechniki Białostockiej idea Open Access ma wymiar szczególny ze względu na udział uczelni w międzynarodowym projekcie Uniwersytetu Europejskiego Across. W ramach sojuszu zrzeszającego dziewięć europejskich szkół wyższych, grupa robocza realizująca Zadanie 3.1 (Task 3.1) pracuje nad stworzeniem wspólnego, transgranicznego programu badań i innowacji. Jednym z kluczowych celów tych działań jest swobodny przepływ wiedzy i zasobów pomiędzy partnerami z rożnych krajów.
– Obchodząc Międzynarodowy Tydzień Otwartego Dostępu, myślimy bardzo szeroko o działaniach badawczych, w tym o naszej aktywności w ramach Uniwersytetu Europejskiego Across, której fundamentem jest dzielenie się wiedzą – wyjaśnia prof. dr hab. Agnieszka Malinowska, Dyrektor Instytutu Informatyki Technicznej i Telekomunikacji na Wydziale Informatyki PB, zaangażowana w prace zespołu Task 3.1. – W Bazie Wiedzy Politechniki Białostockiej gromadzimy publikacje, dane badawcze oraz cały dorobek naukowy. Otwarty dostęp do tych zasobów jest kluczowy: bez możliwości wglądu w dane nie moglibyśmy weryfikować własnych wyników ani porównywać ich z osiągnięciami naukowców z całego świata. Dzielenie się zasobami to po prostu warunek konieczny nowoczesnej pracy naukowej.
Eksperci i praktyczne narzędzia Open Access
Podczas seminarium naukowego w Politechnice Białostockiej specjaliści skupili się na praktycznej stronie udostępniania dorobku naukowego – od systemów klasy CRIS po krajowe i europejskie repozytoria danych.
Uczestnicy wydarzenia – zgromadzeni stacjonarnie na Wydziale Informatyki oraz łączący się online poprzez platformę BigBlueButton i transmisję PlatonTV – wysłuchali wystąpień czołowych ekspertów w dziedzinie zarządzania informacją naukową:
- Agnieszka Cybulska-Phelan (specjalistka ds. otwartych danych w Platformie Otwartej Nauki ICM Uniwersytetu Warszawskiego) przybliżyła potencjal polskiej infrastruktury danych badawczych oraz praktyczne zastosowanie repozytoriów.
- Natalia Manola (Dyrektor Generalna OpenAIRE AMKE, była doradczyni KE) w wystąpieniu online zaprezentowała europejskie serwisy i narzędzia wspierające komunikację naukową w ramach European Open Science Cloud (EOSC).
- Jakub Koperwas (prezes Sages, współtwórca systemu CRIS Omega-PSIR) omówił zintegrowane środowiska informacji o nauce i rolę systemów CRIS w zarządzaniu danymi instytucji.
– Obchodzimy Międzynarodowy Tydzień Otwartego Dostępu po to, by głośno mówić o otwartej nauce i zachęcać do dzielenia się doświadczeniami. Wiedza powinna być ogólnodostępna – dla badaczy, studentów i całego społeczeństwa, bo to uruchamia prawdziwy przepływ informacji – wskazuje Agnieszka Cybulska-Phelan, członkini zespołu Platformy Otwartej Nauki (PON) w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego (ICM UW).
Ekspertka ICM UW zwróciła również uwagę na konkretne narzędzia, z których na co dzień mogą korzystać naukowcy:
– Szukając otwartych danych badawczych, warto sięgać po agregatory, takie jak wyszukiwarka Google Dataset Search, która zbiera informacje z rozproszonych baz. Warto zaglądać do serwisów krajowych – na przykład do Repozytorium Otwartych Danych prowadzonego przez Uniwersytet Warszawski – a także bezpośrednio do Bazy Wiedzy Politechniki Białostockiej, gdzie deponowane są zarówno publikacje, jak i wartościowe dane badawcze.
Otwarta nauka to przyszłość
Seminarium w Politechnice Białostockiej pokazało, że Otwarta Nauka przestała być jedynie teoretycznym postulatem. Dzięki nowoczesnym systemom IT, zaangażowaniu Biblioteki Politechniki Białostockiej oraz międzynarodowym inicjatywom, takim jak sojusz Across, badacze z Białegostoku zyskują narzędzia pozwalające tworzyć naukę bez granic – widoczną, dostępną i użyteczną dla całego świata.
Wydarzenie wpisało się w obchody Międzynarodowego Tydzień Otwartego Dostępu (International Open Access Week), które odbywały się w dniach 19–25 października 2026 r. Więcej o tej ogólnoświatowej inicjatywie można przeczytać na oficjalnej stronie International Open Access Week
Zobacz nagranie z seminarium
Dla wszystkich, którzy chcą wrócić do poruszanych tematów lub nie mogli wziąć udziału w spotkaniu na żywo, dostępne są pełne zapisy wideo:
Platforma Uniwersytetu Europejskiego Across: zapis spotkania w systemie wideokonferencyjnym BigBlueButton
Telewizja Akademickiej PlatonTV Białystok: bezpłatny streaming z wydarzenia można obejrzeć na kanale YouTube PlatonTV
mr
Zapraszamy do obejrzenia zdjęć z hybrydowego seminarium naukowego z okazji Międzynarodowego Tygodnia Otwartego Dostępu w Politechnice Białostockiej, 20 października 2026 r.
