Przedsięwzięcie łączy badania naukowe z wdrażaniem innowacyjnych rozwiązań oraz trwałą współpracą z partnerami społeczno-gospodarczymi. Głównym celem jest opracowanie oraz pilotażowe wdrożenie Zintegrowanego Modelu Wsparcia Rozwoju Lokalnych Wspólnot Energetycznych (ZMWRLWE).
W ramach pilotażu trzy wybrane gminy otrzymają do testów cyfrową platformę ESPO. Wykorzystując algorytmy uczenia maszynowego, symulacje oraz modele optymalizacyjne do oceny potencjału OZE, prognozowania produkcji i zużycia energii, narzędzie dostarczy samorządom obiektywnych danych zarządczych. Wskaże, czy dane rozwiązanie jest technicznie możliwe, oszacuje jego koszty oraz oceni wpływ na środowisko.
Cztery bariery na drodze do lokalnej energii
Polska transformacja energetyczna wymaga aktywnego udziału lokalnych społeczności. Choć w kraju obowiązują już przepisy dotyczące m.in. spółdzielni energetycznych (według danych na koniec 2025 roku działało ich w Polsce 357), samorządy wciąż napotykają na systemowe przeszkody:
- legislacyjne – niestabilne i rozproszone prawo, trudne w interpretacji dla małych gmin;
- społeczne – obawy mieszkańców przed kosztami oraz niski poziom zaufania do nowych rozwiązań;
- kompetencyjne – brak wyspecjalizowanej kadry w urzędach, łączącej wiedzę prawną, techniczną i organizacyjną;
- infrastrukturalne i analityczne – brak prostych narzędzi do oceny opłacalności, bilansowania energii i wyliczania potencjału OZE.
Projekt ESPO ma wypełnić tę lukę, łącząc technologię, edukację i doradztwo prawne w jednym miejscu.
Trzy moduły platformy ESPO: od sztucznej inteligencji po kursy edukacyjne
Sercem projektu realizowanego przez Politechnikę Białostocką będzie otwarta, darmowa platforma cyfrowa (udostępniona na licencji open-source), składająca się z trzech uzupełniających się modułów:
- Moduł analityczno-prognozujący (AI): wykorzysta algorytmy uczenia maszynowego i modele optymalizacyjne. Wyliczy potencjał lokalnych zasobów (słońce, wiatr, biomasa), oszacuje produkcję oraz zużycie energii i wskaże opłacalność inwestycji.
- Moduł edukacyjny: zaoferuje kurs e-learningowy, studia przypadków (dobrych praktyk) oraz dwie gry symulacyjne – jedną skierowaną do młodzieży, drugą do dorosłych mieszkańców i radnych. Celem jest budowanie świadomości ekologicznej i przeciwdziałanie dezinformacji.
- Moduł prawno-doradczy: zapewni gotowe wzory dokumentów, ścieżki wdrożeniowe „krok po kroku” oraz repozytorium aktów prawnych dostosowanych do realiów polskich gmin.
Interdyscyplinarny zespół i partnerzy z regionu
Nad projektem pracuje 11-osobowy zespół badawczy z dwóch wydziałów Politechniki Białostockiej, łączący naukę o zarządzaniu z elektrotechniką i energetyką:
- Wydział Inżynierii Zarządzania: dr hab. Katarzyna Czerewacz-Filipowicz, prof. PB (kierownik projektu), dr Andrzej Magruk, dr Justyna Kozłowska, dr Agnieszka Konopelko, mgr inż. Honorata Sierocka, dr Andrzej Pawluczuk, mgr inż. Mateusz Kucharczyk.
- Wydział Elektryczny: dr hab. inż. Maciej Zajkowski, prof. PB, dr inż. Grzegorz Hołdyński, dr hab. inż. Zbigniew Skibko, prof. PB, dr inż. Zbigniew Sołjan.
Prace badawcze i wdrożeniowe będą prowadzone w ścisłej współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym: Stowarzyszeniem Białostocki Obszar Funkcjonalny oraz Związkiem Gmin Wiejskich Województwa Podlaskiego.
Wersja Beta platformy zostanie przetestowana w ramach pilotażu w trzech podlaskich gminach (jednej z obszaru BOF oraz dwóch wiejskich lub miejsko-wiejskich należących do ZGWWP). Po uwzględnieniu uwag urzędników i mieszkańców na rynek trafi w pełni stabilna wersja produkcyjna.
O projekcie
Projekt „ENERGIA społeczna – interdyscyplinarna platforma wspierająca rozwój lokalnych wspólnot energetycznych” (ESPO) otrzymał blisko 2 mln zł dofinansowania z programu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego „Nauka dla Rozwoju Społeczeństwa” (uzyskując maksymalną ocenę 40 na 40 punktów w ocenie eksperckiej).
- Tytuł: ENERGIA społeczna – interdyscyplinarna platforma wspierająca rozwój lokalnych wspólnot energetycznych (ESPO: EnergiaSPOłeczna)
- Okres realizacji: 2026–2029 (30 miesięcy)
- Wartość finansowania: 1 999 999,10 zł
- Źródło finansowania: Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Nauka dla Rozwoju Społeczeństwa” (nr projektu NdRS/SP/0291/2025/01).
- Lider: Politechnika Białostocka
Partnerzy strategiczni: Stowarzyszenie Białostocki Obszar Funkcjonalny, Związek Gmin Wiejskich Województwa Podlaskiego
(oprac. mr)
