Program:

• Spacer Ścieżką Esperanto i Wielokulturowości: Poznajemy Białystok jako miasto na pograniczu kultur, w którym wychował się Ludwik Zamenhof. Zamenhof stworzył język esperanto, widząc, że brak wspólnego języka rodzi uprzedzenia i konflikty między Polakami, Rosjanami, Żydami i Niemcami.
• Pałac Branickich: Pałac Branickich w Białymstoku – zwany „Polskim Wersalem”. Przedstawienie historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów jako państwa wielonarodowego.
• Warsztat integracyjny dla młodzieży: „Czy język uniwersalny mógł zapobiec wojnom?” – dyskusja o tożsamości, komunikacji i uprzedzeniach dawniej i dziś.

Dzień 2: Białystok – Żydowskie Dziedzictwo, Okupacja i Trudna Pamięć

Temat przewodni:

Tragedia białostockich Żydów: od dynamicznej społeczności do Holokaustu i oporu.

Programme

• Ścieżka Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku:
  • Pomnik Wielkiej Synagogi: Miejsce, gdzie 27 czerwca 1941 r. po wkroczeniu wojsk niemieckich (Einsatzgruppen/Polizeibataillon 309) spalono żywcem około 800–1000 Żydów:
  • Teren byłego Getta Białostockiego: Przejście ulicami dawnego getta, pomnik Powstania w Getcie Białostockim (sierpień 1943 r. – drugie największe powstanie w getcie po warszawskim).
• Muzeum Pamięci Sybiru: Muzeum Pamięci Sybiru – wybitna, nowoczesna placówka ukazująca losy obywateli polskich (Polaków, Żydów, Białorusinów) deportowanych w głąb ZSRR przez reżim stalinowski (1940–1941). Doskonały punkt do dyskusji o dwóch totalitaryzmach (III Rzesza i ZSRR).

Dzień 3: Tykocin i Łopuchowo – Historia Miasteczka i Tragedia w Lesie

Temat przewodni

The shtetl and mass extermination in the field (Holocaust by Bullets).

Programme

• Przejazd do Tykocina: Zwiedzanie dawnego żydowskiego miasteczka (sztetl).
  • Wielka Synagoga w Tykocinie: Jedna z najlepiej zachowanych barokowych synagog w Polsce. Przedstawienie życia religijnego i codziennego żydowskiej społeczności przed 1939 r.
  • Cmentarz Żydowski w Tykocinie: Najstarszy zachowany kirkut na Podlasiu.
• Las Łopuchowski: Wyjazd do pobliskiego lasu koło Łopuchowa. W sierpniu 1941 r. niemieckie oddziały SS i policji rozstrzelały tam niemal całą żydowską populację Tykocina (ok. 1400–2000 osób).
• Cicha refleksja / Ceremonia Pamięci: Wspólne zapalenie zniczy lub złożenie kamieni pamięci na leśnych mogiłach.

Dzień 4: Supraśl i Kopna Góra – Prawosławie, Tożsamość Białoruska i Walka o Wolność

Theme

Duchowość wschodu i zrywy niepodległościowe XIX wieku.

Program:

• Przejazd do Supraśla:
  • Monaster Zwiastowania NMP w Supraślu: Główny ośrodek prawosławia na Podlasiu. Cerkiew obronna i wprowadzenie do historii Chrześcijaństwa Wschodniego.
  • Muzeum Ikon w Supraślu: Interaktywna wystawa ukazująca sztukę sakralną i teologię ikony.
• Przejazd do Kopnej Góry:
  • Cmentarz Powstańców Styczniowych z 1863 r., Arboretum oraz Rezerwat Pokazowy Żubra: Omówienie walki z carską Rosją oraz pojęcia „Za naszą i waszą wolność”. Młodzież dowiaduje się o geopolitycznym położeniu Polski między Rosją a Niemcami na przestrzeni wieków.z

Dzień 5: Szlak Tatarski – Bohoniki i Kruszyniany

Temat przewodni:

Islam na Podlasiu – wieki pokojowego współistnienia.

Program:

• Wyjazd do wsi Bohoniki i Kruszyniany:
  • Meczet w Bohonikach oraz Drewniany Meczet w Kruszynianach: Unikalne drewniane meczety polskich Tatarów, osadzonych na tych ziemiach przez króla Jana III Sobieskiego w XVII wieku.
  • Mizary (Muzułmańskie cmentarze): Poznanie tradycji pogrzebowych i unikalnej kultury tatarskiej.
  • Spotkanie z przewodnikiem tatarskim: Lekcja na temat asymilacji, patriotyzmu polskich muzułmanów (służba w wojsku polskim) i tolerancji religijnej.
• Obiad edukacyjny: Degustacja kuchni tatarskiej (pierekaczewnik, czebureki) w Kruszynianach.

Dzień 6: Współczesna Polityka i Pogranicze – Hajnówka / Puszcza Białowieska / Krynki

[Ten punkt raczej stacjonarnie z uwagi na zablokowane dojście do granicy]

Temat przewodni

Granica Unii Europejskiej, mniejszości narodowe i ekologia jako polityka.

Program:

• Krynki: Dawne miasteczko wielokulturowe (Żydzi, Polacy, Białorusini). Zniszczone synagogi i cmentarz żydowski.
• Dyskusja na temat współczesnego pogranicza: Omówienie kwestii granicy UE/Białoruś, kryzysu migracyjnego oraz obecnej sytuacji geopolitycznej na wschodniej flance NATO (dostosowane do poziomu 16-latków).
• Alternatywa edukacyjna: Wizyta w Puszczy Białowieskiej – omówienie ochrony przyrody ponad granicami państwowymi.

Dzień 7: Podsumowanie, Ewaluacja i Wspólny Projekt uczniowski

Temat przewodni

Co wynika z tej historii dla współczesnej Europy?

Program:

• Warsztaty ewaluacyjne (podział na mieszane grupy polsko-niemieckie):
  • Przygotowanie prezentacji / miniprojektów (plakaty, podcasty, materiały wideo) na temat: „Lekcje z Podlasia: Tolerancja, Pamięć i Odpowiedzialność”.
• Wspólny panel dyskusyjny: Jak radzić sobie z trudną historią i budować wspólną przyszłość w Europie bez uprzedzeń.
• Zakończenie i pożegnanie.

Porady metodyczne dla organizatorów wymiany

1. Pojęcie Erinnerungskultur (Kultury Pamięci): Młodzież niemiecka od małego ma w szkole edukację o nazizmie, ale wizyta w miejscach takich jak Las Łopuchowski czy spalona Wielka Synagoga w Białymstoku przenosi abstrakcyjną wiedzę w konkretny wymiar przestrzenny i emocjonalny.
2. Dwujęzyczne materiały i przygotowanie: Przed przyjazdem warto przekazać niemieckiej szkole krótki skrypt o specyfice Podlasia (wielokulturowość + dwukrotna zmiana okupantów 1939–1941).
3. Mieszane zespoły robocze: Pytania do dyskusji po zwiedzaniu warto stawiać w grupach polsko-niemieckich, co przełamuje bariery i buduje więzi między młodzieżą.